» ANTIČKE OLIMPIJSKE IGRE

ANTIČKE OLIMPIJSKE IGRE

ANTIČKE OLIMPIJSKE IGRE

 

 

Olimpijske igre u Staroj Grčkoj prvenstveno su bile religijska svečanost u čast vrhovnog boga Zevsa. Izvorni podaci o njihovom nastanku nisu sačuvani, ali postoje brojne legende i predanja.

Jedna legenda čak govori o tome da je Igre ustanovio sam Zevs, kao proslavu svoje pobede, u borbi za vlast, nad ocem Hronosom.

Održavale su se krajem avgusta ili početkom septembra u Olimpiji, Zevsovom svetilištu na jugozapadu Peloponeza. U Zevsovom hramu u Olimpiji, stajao je veličanstveni, 14 metara visok kip vrhovnog boga, od zlata i slonove kosti, koji je izradio Fidija, jedan od najvećih grčkih vajara. Kip je bio jedno od sedam čuda antičkog sveta.

Na polovini prvog (a u početku i jedinog) takmičarskog dana, u Zevsovu čast prinosila se žrtva od 100 volova, tzv. hekatomba.

 

 

 

 

 

U takmičenjima su mogli da učestvuju isključivo grčki muškarci iz polisa (gradova-država), razasutih po celoj Grčkoj i njenim kolonijama, današnjoj Španiji, Italiji, Libiji, Turskoj i na Crnom moru. Takmičari nisu nastupali u okviru timova i reprezentacija, već kao pojedinci, ali su njihovi uspesi predstavljali ponos gradu odakle dolaze.

Troškove priprema, putovanja i boravka na igrama, plaćali su sami sportisti, a ponekad njihovi gradovi ili mecene (sponzori).

 

Prve Olimpijske igre održane su 776. godine p.n.e. Na njima je Koroibos, kuvar iz obližnjeg grada Elide, pobedio u trci od jednog stadija, odnosno 600 stopa (oko 192 metra). Po ovoj meri za dužinu, olimpijsko trkalište je i dobilo naziv stadion.

Na 14. Igrama, u program se uvodi i trka na dva stadija, a na sledećim i na osam stadija.

Na 18. Igrama, uveden je pentatlon, a kasnije i šakanje (pankration), trčanje u vojnoj opremi i konjičke discipline.

 

Posle 720. godine p.n.e, takmičari su na Igrama učestvovali potpuno goli, u spomen na Orifosa, atletičara iz Megare, koji je te godine pobedio u trčanju, ali je do cilja ostao bez odeće.

 

Proširenjem programa i uvođenjem posebnog takmičenja za dečake, trajanje igara se produžilo na pet dana. Prvog dana su se nadmetali trubači, drugi dan je bio rezervisan za sportske discipline mladih momaka, a treći za takmičenje odraslih, u trčanju i borilačkim sportovima. Četvrtog dana odvijale su se konjičke trke, pentatlon i trka hoplita. Poslednjeg dana su pravljena velika slavlja za pobednike, uz prinošenje žrtava njima u čast.

 

Osim Igara u Olimpiji, održavale su se i druga slična takmičenja. Bile su to Pitijske, Nemejske i Istmijske Igre, ali su, spletom političkih okolnosti, Olimpijske igre nadvladale sve ostale, 572. godine p.n.e.

Sve priče u vezi sa antičkim Igrama dovode se u vezu sa starogrčkim pojmom Olimpijskog primirja, kada su, po legendama, grčke državice prekidale međusobna neprijateljstva, dok traju Igre.

 

Olimpijske igre održavane su svake četiri godine, skoro punih 12 vekova. Svoj veliki značaj počele su da gube 146. godine p.n.e, kada su Rimljani osvojili Grčku i nametnuli svoju vlast.

Doduše, Igre su nastavile da se održavaju, a na nekima su čak učestvovali imperatori, Tiberije i Neron, ali je tada već otpočetka bilo jasno ko će, bez obzira na sve, biti pobjednik, što je počelo da pomućuje duh olimpizma. Pored toga, da bi napravili što veću zabavu za sebe, dekadentni Rimljani su u Igre uveli i neke cirkuske tačke, pa čak i gladijatorske borbe.

Igre je ukinuo rimski car Teodosije, 393. godine, jer su tada počele da se smatraju slavljenjem paganskih božanstava i ostacima paganskih obreda, što nije bilo u skladu sa preovlađujućim stavovima, diktiranim od strane novouspostavljene hrišćanske crkve u Carstvu.

 

Neka stara svedočanstva govore o tome da su igre u Olimpiji možda nastale i mnogo ranije nego što se to zvanično tvrdi, još u XX ili XIX veku p.n.e. Po jednoj legendi, Igre je pokrenuo Pelop, kralj Elide, u spomen na pobedu u trci kolima, nad tastom Enomahom, i svoje venčanje sa Hipodamijom. Po drugoj priči, utemeljio ih je sam Herakle (Herkul), u čast svoje pobede nad kraljem Augijem.

Četvorogodišnje razdoblje između Olimpijskih igara, Grčki istoričar Timej nazvao je Olimpijadom, ali se ovaj naziv u novije doba odomaćio kao kraći izraz za same Igre.

Običaj svečanog otvaranja Igara, sa olimpijskom bakljom i plamenom, nije postojao u antičko vreme, uveden je tek na Igrama u Amsterdamu, 1928. godine.

 

 

 

 

 

Na antičkim Olimpijskim igrama, sportisti su se takmičili u nekoliko disciplina. 

 

Šakanje

U ovoj disciplini, bilo je manje pravila nego u današnjem boksu. Borilo se bez rundi, sve dok jedan od boraca ne bi bio nokautiran ili priznao da je pobeđen. Nije bilo ni pravila po kojem se protivnik ne sme udarati dok je na podu (zemlji). Težinske kategorije nisu postojale, već samo dve starosne grupe: muškarci i mladići. Umesto današnjih rukavica, antički borci zavijali su šake i nadlanice kožnim remenjem.

 

Hrvanje

Kao i u modernom sportu, takmičaru je cilj bio da obori protivnika na zemlju, na leđa ili ramena, a za pobedu su bila potrebna tri ovakva obaranja. Bilo je zabranjeno ujedanje protivnika i hvatanje za genitalije, ali je bilo dopušteno lomljenje njegovih prstiju. Hrvanje je postojalo kao zasebna disciplina ili deo pentatlona.

 

Pankration

Ovaj sport je bila vrlo gruba kombinacija šakanja i hrvanja. Pravila su sprečavala samo griženje, kopanje očiju, grebanje i kidanje nosa i usta noktima. Udaranje u stomak i genitalije bilo je sasvim ispravno. I u ovoj disciplini, postojale su samo dve starosne kategorije. Pankration je, po svojoj brutalnosti, bio nalik na današnji ultimate fight. Po pitanju ovog sporta, publika je, kao i danas, bila podeljena, neki su ga fanatično volei, a drugi prezirali.

 

Trka kolima

Trke kola i jahanje su jedine discipline koje se nisu održavale na stadionu, već na hipodromu. Održavane su trke dvoprega i četvoroprega, a dve starosne kategorije ovde su se odnosile na konje: ždrepce i odrasle. Dužina staze je za sve bila dvanaest krugova oko hipodroma, ukupno oko devet milja.

 

Jahanje

Dužina jahaće staze je bila šest krugova oko hipodroma, oko četiri i po milje. Kategorije su bile dve, za mlade i za odrasle konje. Samo su bogataši mogli da priušte novac za dobre konje, treninge, opremu i jahače. Zbog toga su, za pobedu, maslinin venac dobijali oni, umesto jahača ili konja.

 

Petoboj (pentatlon) je uključivao sledeće discipline:

 

Bacanje diska

Ritam i preciznost atlete koji baca disk, bili su jednako važni kao i njegova snaga. Disk je bio izrađen od kamena, bronze ili olova, po oblike sličan letećem tanjiru. Veličina i težina diska bile su različite za mladiće i za muškaraca.

 

Bacanje koplja

Koplje je bilo drveno, dužine od 1,7 do 1,9 metara. Vrh mu je bio zaoštren ili je imalo dodatni metalni šiljak. Oko centra ravnoteže koplja bila je obavijena kožna traka. Pravilni hvat koplja povećavao je preciznost i daljinu bacanja.

 

Skok u dalj

U dalj se skakalo s mesta. Sportisti su koristili olovne ili kamene tegove, u obliku nekadašnjih telefonskih slušalica, kako bi, uz što bolji zamah, postigli veću dužinu skoka. Skakač je za vreme odraza držao tegove ispred sebe, da bi rukama zamahnuo unatrag i pustio ih pre doskoka. Tako je pomagao telu da se odrazi što dalje. Tokom treninga, skakači su, kao i dizači tegova, postepeno povećavali težinu odraznih tegova, čak do dvostruko veće od početne.

 

Trčanje

U početku zasebna disciplina, trčanje je kasnije postalo deo pentatlona. Osim trka na već ranije pomenutim dužinama staze, uvedene su i dugoprugaške, na dužinama između 7 i 24 stadija (od 1.344 do 4.608 metara). Kao posebne discipline, ostale su trke na daljinama od dva do četiri stadija (384 do 768 metara), ali pod punom ratnom opremom vojnika oklopnika (hoplita), koju su sačinjavali štit, kaciga, grudni oklop i nazuvci, ukupne težine od oko 25 kg. Ova trka je održavala stalnu borbenu spremnost i snagu grčkih vojnika.

 

 

 

 

Maratonska trka nije bila disciplina na antičkim olimpijskim igrama. Prvi put je uvedena na prvim modernim Igrama, 1896. Godine, u Atini, u spomen na Fidipida, legendarnog trkača koji je, nakon bitke kod sela Maratona (490. godine p.n.e), pretrčao udaljenost od 42 km, da bi javio Atinjanima o pobedi Grka nad Persijancima. Pošto je doneo vest i uzviknuo “Nike!”, pao je mrtav.

Dužina današnje maratonske trke, od 42.195 m, određena je na Olimpijskim igrama u Londonu, 1908. godine.

 

U kasnijem razdoblju Olimpijskih igara, uvedena su i takmičenja u umetnosti: slikarstvu, vajarstvu, muzici, govorništvu i glumi, kao i u oblikovanju i lepoti tela.

 

Amateri i profesionalci

U novije vreme, puno se govori o amaterima i profesionalcima na Olimpijskim igrama. U antičko vreme, o ovakvim stvarima se nije raspravljalo, jer su svi sportisti bili ravnopravni. Sama reč "atleta", u Grčkoj je značila "onaj koji se takmiči za nagradu". Međutim, na Igrama opisanima u Homerovoj “Ilijadi”, koje je organizovao Ahil, u čast poginulom rođaku Patroklu, deljene su bogate nagrade: plemeniti metali, skupoceno posuđe, volovi i žene. Po nekim izvorima, kada bi neki Atinjanin pobedio na Igrama, dobijao je od svog grada 500 drahmi, što je u ono vreme bilo ogromno bogatstvo. U V veku p.n.e, atinski olimpijski pobjednici imali su doživotno pravo na besplatnu hranu u gradskoj skupštini.

 

Fingiranja i doping

Nisu ni svi antički sportisti bili oličenje grčkih ideala časti, poštenja i slave. Najstariji poznati prekršilac pravila bio je Eupol iz Tesalije, koji je podmićivao druge “šakatore” (boksere), na 98. Igrama. Kalip iz Atine je potkupio svoje protivnike u pentatlonu na 112. Igrama. Na 226. Igrama, dva egipatska boksera, Didas i Sarapamon, kažnjeni su zbog nameštanja međusobne borbe. Ovakvi prevaranti bili su dužni da finansiraju izradu sopstvenih “kipova srama”, sa natpisima o prevari, koji su bili postavljani uz put koji je vodio od Zevsovog oltara do ulaza u stadion, kao opomena ostalim sportistima koji su tuda prolazili. Poznato je da ju još u doba antičkih igara postojalo ono što bi se u današnje vreme moglo nazvati dopingom. Grci su koristili posebnu hranu i napitke za stimulaciju, da bi bili snažniji i izdržljiviji na takmičenjima. Hrvači su jeli ogromne količine mesa, da bi izgradili mišiće. Rimljani su imali običaj da hrane svoje konje posebnim eliksirima, da bi u trkama kočija bili brži, a i sami su uzimali biljne napitke za snagu.

 

Ženske Igre

Žene nisu učestvovale u Igrama. Štaviše, nisu smele da prisustvuju takmičenjima na stadionu, dok im je posmatranje konjičkih trka na hipodromu bilo dozvoljeno. Neki podaci govore o tome da su neudate žene ipak smele da gledaju i atletska takmičenja. Neki izvori govore i o posebnim ženskim Igrama, u čast Zevsove žene Here, koje su takođe održavane u Olimpiji, svake četiri godine, ali se o njima vrlo malo zna. Navodno, na njima su se u trčanju takmičile samo neudate dame, raspuštene kose i oskudno odevene u neku vrstu tunike, ali nije poznato to da li su muškarci smeli da prisustvuju ženskim Igrama.

 

Političke i ratne Igre

Politika je, od samog nastanka Igara, imala značajnu ulogu u njima. Na Igrama su slavljene vojne pobede i sklapani novi savezi. Oko same organizacije igara, vođeni su čak i ratovi između polisa (Sparte, Elide i Pize), jer je kontrola nad Olimpijom donosila prestiž, ekonomski dobitak i politički uticaj. Za Igre je uvek određivano 10 sudija, koji su slali glasnike po svim grčkim polisima, sa pozivima na svečanost, što je ujedno bio poziv na Sveti mir (Ekeheiriju), kako bi se omogućio slobodan prolaz i učešće svih sportista, kao i njihov bezbedan povratak kući. Kršitelji Ekeheirije bili su kažnjavani novčano i zabranom učešća na Igrama. Najpoznatiji incident oko prekida Svetog mira dogodio se 365. godine p.n.e, kada su Pizanci i Akađani osvojili Olimpiju i, sledeće godine, organizovali 104. Igre. Eliđani su, na četvrti dan Igara, za vreme pentatlona, napali i, nakon krvavih sukoba, uspeli da povrate kontrolu nad Olimpijom, a Igre su te godine proglasili nevažećim. Zbog drugog incidenta, napada na elejsku utvrdu Lepreum, za vrijeme Svetog mira, Spartanci su morali da plate kaznu u iznosu od 200.000 drahmi.

 

Publika

Olimpijske svečanosti privlačile su veliki broj gledalaca u Olimpiju. Obični ljudi boravili su na otvorenom, dok su bogatiji posetioci i razni poslanici spavali u šatorima i paviljonima oko Zevsovog hrama. Trgovci i obrtnici postavljali su svoje štandove na području olimpijskog kompleksa. Osim religijskih svečanosti i sportskih igara, poznati govornici i filozofi držali su besede, a pesnici recitovali svoja dela. Gledaoci su poklonički bodrili svoje omiljene sportiste i pozdravljali ugledne političke goste iz mnogih grčkih gradova. Bilo je tu i dosta anegdota, pa i ismevanja. Jednom priliom, publika je srdačno pozdravila bogatog tiranina Dionizija iz Sirakuze, kada je došao na takmičenje sa nekoliko četvoroprega. Ali, kada su glumci počeli da recituju njegove očajne pesme, celo gledalište je pucalo od smeha, a neki su čak odlučili da ga ponize urinirajući po njegovim šatorima.

 

 

 

 

 

 

 

Kulturna baština Igara

Olimpijske svečanosti pružile su Starim Grcima priliku za veličanstvena dostignuća u arhitekturi, vajarstvu i pesništvu. Veliki Zevsov hram u Olimpiji, građen u dorskom stilu, delo je arhitekte Libona i predstavlja vrhunac proporcionalnosti u arhitekturi. Pesnici poput Pindara i Simonida, pisali su poeziju u čast olimpijskih pobednika, koja ju bila izuzetno popularna. Vajari su razvili novi stil u izradi kipova, kojim se prikazivala energija pokreta, zategnutost mišića i svi mogući položaji tela.

Jedna od najpoznatijih skulptura toga vremena je Mironov Bacač diska (Diskobol).

 

 

 

 

Neprevaziđeni Leonidas sa Rodosa najuspešniji je Olimpijac svih vremena.

On je, između 164. i 152. godine p.n.e, pobeđivao u trkama na jedan i na dva stadija i u trčanju pod punom ratnom opremom.

Na svakim Igrama u ovom periodu, pobeđivao je po tri puta, što bi danas značilo da je osvojio 12 zlatnih olimpijskih medalja.

 


Loading the player...
  • Nazad
Komentari
avatar
Meni one drevne olimpijske mućke deluju tako naivno i bezazleno u odnosu na ove nove. Da ne pričam o najnovijim scenografijama otvaranja Igara, koje su me baš sablaznile  sick WTF.
  • 2016-07-26
avatar
Odličan tekst baš na vreme pred 28. olimpijske igre koje počinju
05.08. u Rio de Žaneiru
  • 2016-07-26

Kategorije

Chat